:: อีสานโกอินเตอร์.org :: http://www.isarngointer.org :: อีสานโกอินเตอร์.org :: en-us ผังการจัดรายการ 95 http://www.isarngointer.org/modules.php?name=News&file=article&sid=11 123 ทำเนียบนักจัดรายการ 95 http://www.isarngointer.org/modules.php?name=News&file=article&sid=10 123 กว่าจะมาเป็น 95 http://www.isarngointer.org/modules.php?name=News&file=article&sid=9 123 ฮีตที่ 1 บุญเข้ากรรม http://www.isarngointer.org/modules.php?name=News&file=article&sid=8 เดือนอ้าย หรือ เดือน 1 - บุญเข้ากรรม

       บุญเข้ากรรม ได้แก่ประเพณีทำบุญเข้ากรรม เมื่อถึงวันเพ็ญเดือนอ้ายหรือเดือนธันวาคมนั่นเอง โดยมีมูลเหตุ เนื่องจากมีพระภิกษุรูปหนึ่งล่องเรือไปตามแม่น้ำคงคา ได้เอามือไปจับตะไคร้น้ำขาดเป็นอาบัติ ครั้นถึงเวลาใกล้จะตายมองหาภิกษุสักรูปหนึ่งเพื่อจะแสดงอาบัติก็ไม่เห็น ครั้นมรณภาพไปแล้ว จึงเกิดเป็นพญานาคชื่อ เอรถปัต เพราะเหตุนั้นจึงทำให้เกิดมีการเข้ากรรมขึ้นทุกปี เพื่อให้โอกาสแก่ภิกษุอาบัติที่ไม่มีโอกาสแสดงอาบัติได้แสดงและได้อยู่กรรมจนพ้นอาบัติในเดือนนี้

       พิธีทำบุญเข้ากรรม จัดทำโดยพระภิกษุ ผู้ต้องอาบัติสังฆาทิเสส คือ อาบัติขนาดกลาง ต้องปฏิบัติวุฏฐานวิธี คือ ระเบียบเป็นเครื่องออกอาบัติ โดยให้พระสงฆ์เข้าไปอยู่ในเขตที่จำกัด ทรมานกายและชำระจิตใจให้บริสุทธิ ถือเป็นการแทนคุณมารดาที่ต้องอยู่กรรม(อยู่ไฟ) ด้วยการเข้ากรรมทำอยู่เก้าราตรี คือ สามราตรีแรกเรียกว่า อยู่บริวาส และหกราตรีต่อมาเรียกว่า อยู่มานัต เมื่อครบเก้าราตรีจึงอัพภาน คือ ออกจากกรรม โดยมีพระสงฆ์ 20 รูป เป็นผู้สวดอัพภาน
       การสวดระงับอาบัติ ภิกษุที่ออกจากกรรมแล้ว ถือว่าเป็นผู้หมดมลทินบริสุทธิ์ผุดผ่อง ชาวบ้านที่ทำบุญถวายทานแด่พระสงฆ์ระหว่างเข้ากรรมถือได้ว่ากุศลแรง ฮิต 12 http://www.isarngointer.org/modules.php?name=News&file=article&sid=7
ฮีตสิบสอง

        ฮีตสิบสอง คือ จารีต ประเพณี 12 อย่าง อาจเรียกว่า ประเพณี 12 เดือน ก็ได้ เพราะฮีตแต่ละอย่างกำหนดให้ปฏิบัติในแต่ละเดือนครบทั้ง 12 เดือน เดือนใดมีจารีตประเพณีอะไรประจำเดือน นักปราชญ์โบราณได้วางฮีต 12 ไว้ ดังนี้

 
 
ฮีต 12 คอง 14 http://www.isarngointer.org/modules.php?name=News&file=article&sid=6  ฮีตสิบสอง - คลองสิบสี่ เป็นขนบธรรมเนียมประเพณีของชาวอีสานที่ปฏิบัติสืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งเป็นวัฒนธรรมแสดงถึงความเป็นชาติเก่าแก่และเจริญรุ่งเรืองมานาน เป็นเอกลักษณ์ของชาติและท้องถิ่น และมีส่วนช่วยให้ชาติดำรงความเป็นชาติของตนอยู่ตลอดไป

       ฮีตสิบสอง มาจากคำสองคำ คือ ฮีต และ สิบสอง ฮีต มาจากคำว่า จารีต ซึ่งหมายถึง ความประพฤติ ธรรมเนียม ประเพณี ความประพฤติที่ดี และ สิบสอง มาจาคำว่า สิบสองเดือน ดังนั้นคำว่า ฮีตสิบสอง หมายถึง ประเพณีที่ประชาชนในภาคอีสานปฏิบัติกันมาในโอกาสต่าง ๆ ทั้งสิบสองเดือนของแต่ละปี

       คลองสิบสี่ บางทีเขียนหรือออกเสียงเป็น คองสิบสี่ เป็นคำและข้อปฏิบัติคู่กับฮีตสิบสอง คลองสิบสี่หรือคองสิบสี่ มาจากคำสองคำ คือ คลองหรือคอง ซึ่งหมายถึง ธรรมเนียมประเพณี ทางหรือแนวทาง และ สิบสี่ หมายถึง ข้อวัตรหรือแนวทางปฏิบัติ 14 ข้อ ดังนั้นคำว่า คลองสิบสี่ จึงหมายถึง ข้อวัตรหรือแนวทางที่ประชาชนทุกระดับ นับตั้งแต่พระมหากษัตริย์ ข้าราชการ ผู้มีหน้าที่ปกครองบ้านเมือง และคนธรรมดาสามัญพึงปฏิบัติ 14 ข้อ

ฮีตสิบสอง | คลองสิบสี่ |
สู่ขวัญเฮือน http://www.isarngointer.org/modules.php?name=News&file=article&sid=4 ศรี ศรี มื้อนี้แม่นมื้อดี มื้อเศรษฐีอันมีนกเอี้ยง จั่งได้เสี่ยงหาขวัญมา ภริยาเมียมิ่ง แก้ม ปิ่งสิ่งหาเอาของ ทั้งแจ่วบองและมีดพร้า ได้เตรียมพร้าขวานคม สิไปชมป่าไม้ โบราณว่าเอาไม้แข็ง มีไม้แดงและไม้แต้ กิ่งก้านแผ่ในไพร แบกขวานไปสิปล้ำถาก หาบ่ยากไม้เสาเฮือน ไปเป็นเดือนยาม ออกใหม่ เอาลำใหญ่ยูงยาง เอามีดถางเบิ่งฮอดเหง้า จั่งบอกเจ้ารุกขา หมู่เทวดาเฝ้าอยู่ เฮ็ดนำปู่ ตามครูสอน ต้นมันงอนคดก่ง เผิ่นให้จ่งอย่าตัดมา บ่งามตาเอาไว้ก่อน หาเอาบ่อนลำสื่อปานเทียน เอาลำเหมือนเสาเมรุราช เอาเสาอาจดั่งโฮงอินทรา จั่งเอามาเป็นเสาเฮือนอยู่ ดีกว่าหมู่ไม้จิกไม้ฮัง จั่งมายังเสาเฮือนและเสาแฮก เจ้าจั่งแบกมาหา คันได้มาเก้ากำเก้าศอก เจ้าจั่งบอกเทพา ขอเผิ่น มาเป็นโฮงนอนแผ่ ขอมาปลูกให้แม่นอนเย็น นอนกลางเว็นได้เงินหมื่น นอนตื่นให้ได้เงินแสน ทั้งได้ แก้วได้แหวนหลายหลาก (คำตัวอย่างเสียงการสู่ขวัญจากหมอลำทองแปนให้ฟังพร้อมเด้อพี่น้อง) ทำนองการขับร้องสรภัญญ์หรือสารภัญญ์ http://www.isarngointer.org/modules.php?name=News&file=article&sid=3



 ๑. ทำนองนกเขาเหิร, ท่านว่าทำนองนี้เป็นทำนองมีเสียงสูงขึ้น สูงขึ้นเรื่อย ๆ เสียงค่อย ๆสูงขึ้นจนสุดเสียงแล้วค่อยแผ่วลงมา โดยอุปมาเหมือนนกเขาหรือนกตัวอื่น ๆ บินเล่นลมหรือแอ่นลมในเวลาเช้าหรือเวลากลางวันหรือเวลาเย็น โดยบินขึ้นในแนวตรง แล้วค่อย ๆบินลงในแนวท่าเนินคือกึ่งนอนกึ่งดิ่ง โดยปกติแล้วทำนองนี้จะเป็นทำนองเทศน์กุมารบั้นต้น – บั้นปลาย และเป็นทำนองการเทศน์มัทรีซึ่งเป็นทำนองเอกลักษณ์ของชาวจังหวัดอุบลราชธานี คนที่มีเสียงดีเท่านั้นจึงจะร้องได้ดีฟังดูไม่สะดุด เพราะถือว่าทำนองนี้ร้องยากเหมือนกัน
ฮีตที่ 1 บุญเข้ากรรม(บุญเดือนอ้าย) http://www.isarngointer.org/modules.php?name=News&file=article&sid=2 เดือนอ้ายหรือเดือนหนึ่ง หรือบางทีอาจจะเรียกว่าเดือนเจียงก็ได้มีประเพณีการทำบุญประจำเดือน คือ "บุญเข้ากรรม" ได้มีบทผญาที่กล่าวถึงบุญประจำเดือนนี้ว่า...
  ตกฤดูเดือนอ้ายปลายลมมาสิหนาวหน่วง
  ตกหว่างช่วงสังโฆเจ้าเพิ่นเข้ากรรม
  เฮามาพากันค้ำทำบุญตักบาตร
  ปริวาสซ่อยหยู้ซูค้ำศาสนา

การเข้ากรรม คือ การอยู่ปริวาสกรรมของภิกษุผู้ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ซึ่งเรื่องของการอาบัตินี้เป็นเรื่องของพระที่ล่วงละเมิดพระวินัยหรือศีลแล้วเกิดโทษหรือความผิด ทีนี้เมื่อเกิดโทษแล้วก็ต้องมีการลงโทษอันเป็นเรื่องธรรมดาของการอยู่ร่วมกันในสังคม ต้องมีขอบเขตของสังคม หรือกฏระเบียบต่างๆ ที่สังคมนั้นๆ บัญญัติขึ้น เพื่อเป็นการป้องกันรักษาคนหมู่มากหรือสังคมส่วนรวม ไม่ให้เกิดความเสียหายต่อระบบของสังคม

ผญาสูตรลาบหมาน้อย http://www.isarngointer.org/modules.php?name=News&file=article&sid=1


เพิ่นหากว่า นัวนัวลิ้น คักกว่ากิน หมกอึ่ง
คันแม่นเฮ้ด ถึกแท้ หลงฮ้อง ว่าแซบบบหลาย
เห็นเพิ่นหย่าย ยังข้าว พากัน บิแบ่ง
นั่งเป็นวง โล่งโค่ง หัวยิ้ม ซดกิน